Bolesław Chrobry

Był synem Mieszka I i Dobrawy. Urodził się w 966 lub 967 roku. W dzieciństwie, oddany jako zakładnik na dwór cesarski, zetknął się w z wielką polityką i poznał sztukę rządzenia państwem. W 992 roku objął władzę po ojcu i zjednoczył ziemie rozdzielone pomiędzy przyrodnich braci. Z jego inicjatywy czeski biskup Wojciech podjął misję chrystianizacji pogańskich Prusów. Zakończyła się ona zamordowaniem misjonarza, którego ciało wykupił Bolesław i pochował w Gnieźnie. Wkrótce biskup został kanonizowany, a jego grób stał się celem podróży licznych wiernych.
Kult męczennika podniósł rangę Kościoła w Polsce. W 1000 roku z pielgrzymką do Gniezna przybył cesarz Otton III. Jego wizyta miała przede wszystkim wymiar polityczny. Dla księcia piastowskiego zjazd gnieźnieński stał się okazją do pokazania na zewnątrz potęgi i zamożności Polski. Doszło wówczas do symbolicznej koronacji Bolesława dokonanej przez cesarza. Następstwem zjazdu gnieźnieńskiego było utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie i trzech nowych biskupstw: w Krakowie, Kołobrzegu i Wrocławiu. Książę Bolesław otrzymał od cesarza prawo ich obsadzenia. Godność pierwszego arcybiskupa uzyskał brat św. Wojciecha – Gaudenty.

Przyjazne stosunki z cesarstwem przerwała śmierć Ottona III w 1002 roku. Bolesław, wykorzystując kryzys wywołany tym wydarzeniem, opanował Miśnię, Łużyce i Milsko. Rok później swoją władzę poszerzył o Czechy. Wzrost potęgi państwa Piastów zaniepokoił nowego cesarza Henryka II, który zbrojnie dotarł aż do Poznania. Ostatecznie w 1018 roku konflikt zakończono pokojem w Budziszynie, na mocy którego Chrobry zachował Łużyce i Milsko oraz niezależność od cesarza.

Po zakończeniu wojny z Niemcami Bolesław zorganizował wyprawę na Ruś i zajął Kijów. Legenda głosi, że uderzając o kijowską Złotą Bramę, wyszczerbił ostrze swojego miecza. Dlatego nazwano go Szczerbcem – insygnium koronacyjnym królów z dynastii Piastów. W drodze powrotnej z Kijowa Chrobry odzyskał Grody Czerwińskie. Zwieńczeniem panowania Bolesława była koronacja na króla Polski. Wkrótce po niej zmarł w dniu 17 czerwca 1025 roku. Przydomek Chrobry, czyli mężny, odważny, waleczny został nadany mu za czasów panowania jego syna, Mieszka II.

PEŁNA LISTA KRÓLÓW NA POCIĄGACH KD

Bolesław Chrobry – pięć scen z życia króla Polski na pociągu Kolei Dolnośląskich

Bolesław Chrobry, pierwszy koronowany król Polski, był władcą niezwykłym – odważnym, ambitnym i wizjonerskim. Jego życie i panowanie zapisane są w najważniejszych wydarzeniach wczesnośredniowiecznej historii Polski. Pociąg 48We-036 zabiera pasażerów w podróż przez te kluczowe momenty, przedstawione na pięciu scenach: od niezwykłego wykopienia ciała św. Wojciecha, poprzez Zjazd Gnieźnieński, aż po jego wyprawy zdobywcze i koronację w 1025 roku.

Poniższe teksty przybliżają każdy z tych epizodów, odkrywając zarówno historyczne fakty, jak i kontekst, który sprawia, że Bolesław Chrobry pozostaje jedną z najważniejszych postaci w dziejach Polski. Dzięki nim podróż pociągiem staje się nie tylko przejazdem przez Dolny Śląsk, ale także lekcją historii i fascynującą podróżą w czasie.

Warning: Trying to access array offset on false in /home/koleje/public_html/new/wp-content/themes/koleje_v1/modules/renderBlogEditor.php on line 101

Warning: Trying to access array offset on false in /home/koleje/public_html/new/wp-content/themes/koleje_v1/modules/renderBlogEditor.php on line 102

Wykupienie ciała św. Wojciecha

W 996 r. na dwór Bolesława Chrobrego przybył biskup praski Wojciech Sławnikowic, który z racji konfliktu swego rodu z panującymi w Czechach Przemyślidami, nie mógł fizycznie piastować swojego stanowiska w Pradze. Postanowił więc zająć się pracą misyjną. Bez wątpienia była to wówczas postać nieprzeciętna, na wskroś wyjątkowa, sięgająca swoim spojrzeniem i ambicjami o wiele dalej niż czeski kościół.

Duchowny został przyjęty przez księcia piastowskiego z serdecznością – władca sprzyjał jego planom chrystianizacyjnym Prus, udzielił daleko idącej pomocy w organizacji tej wyprawy. W kwietniu 997 r. Wojciech oraz jego towarzysze wyruszyli najpierw do Gdańska, a następnie na tereny zamieszkiwane przez plemiona pruskie. Na miejscu, naraziwszy się szybko na gniew ze strony tamtejszej ludności, którą duchowny bezskutecznie chciał przekonać do swoich racji, został brutalnie zabity poprzez wielokrotne ranienie włócznią (po śmierci jego głowę odcięto i nabito na pal). Jego kompanów puszczono wolno. Kiedy ci zaś donieśli Chrobremu o tych wypadkach, ten niezwłocznie wykupił szczątki męczennika. Podaje się, że książę zapłacił za nie złotem – waga kruszcu miała być równa wadze ciała. Następnie złożył je w Gnieźnie.

Wiadomość o śmierci biskupa wywołała poruszenie w całej łacińskiej Europie. Potwierdza to zresztą fakt, że ledwie dwa lata później Wojciech został kanonizowany, co jeszcze bardziej podwyższało status gnieźnieńskiego pochówku, który szybko stał się miejscem odwiedzanym przez pielgrzymów.

Zjazd Gnieźnieński

Początkowo drogi księcia Bolesława Chrobrego i cesarza niemieckiego Ottona III były zgoła odmienne. Ich wzajemne stosunki charakteryzowało nawet pewne napięcie, wynikające ze śmiałych działań piastowskiego władcy, które niekiedy budziły niezadowolenie cesarza. Dosyć szybko jednak dostrzegł on w Bolesławie atrakcyjnego partnera politycznego. Do ich zbliżenia doprowadziła także męczeńska śmierć biskupa Wojciecha, którego cesarz miał okazję poznać osobiście. W roku tysięcznym cesarz wyruszył w pielgrzymkę do grobu męczennika.

Wizyta na dworze Chrobrego w Gnieźnie przeszła do historii jako Zjazd Gnieźnieński. Jego najbardziej wymiernym skutkiem było utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie (pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty, brat św. Wojciecha), co uniezależniało struktury polskiego kościoła od arcybiskupstwa w Magdeburgu. Metropolicie gnieźnieńskiemu podlegały powołane wówczas biskupstwa w Kołobrzegu, Krakowie i Wrocławiu. Książe piastowski otrzymał również prawo mianowania biskupów. Był to ważny krok w umacnianiu jedności państwa piastowskiego i pozycji Bolesława Chrobrego. Dostrzec to musiał nawet nieprzychylny mu niemiecki kronikarz Thietmar, który w swej kronice nie krył niezadowolenia z tego faktu.

Z kolei ponad sto lat później Gall Anonim skupił się w swym dziele na aspektach politycznych tego wydarzenia. Zjazd przedstawił jako symboliczne przyjęcie Bolesława do kręgu istotnych władców chrześcijańskich, m.in. poprzez zaproszenie go do udziału w realizacji uniwersalistycznej koncepcji Ottona III, polegającej na stworzeniu zjednoczonej chrześcijańskiej Europy składającej się z czterech równych części (Germania, Galia, Italia, Słowiańszczyzna).

Cesarz miał także wręczyć księciu piastowskiemu włócznię św. Maurycego oraz włożyć na jego głowę cesarski diadem. Ten zaś odwdzięczył się relikwią (ramię św. Wojciecha) oraz trzema setkami pancernych wojów. Jakkolwiek interpretować te wydarzenia, bezsprzecznie wizyta Ottona III w Gnieźnie włączyła Bolesława Chrobrego do systemu politycznego łacińskiej Europy.

Chrobry Zdobywca

Bolesław Chrobry zapisał się w historii naszego kraju jako dobry wódz i sprawny dyplomata, który znacznie poszerzył terytorium swojego państwa. Był władcą szalenie ambitnym, aktywnym oraz przede wszystkim skutecznym.

Przez wiele lat toczył z powodzeniem wojny z władcami niemieckimi. W 1002 r. po śmierci Ottona III podjął wyprawę, której celem było opanowanie Miśni. Ostatecznie na zjeździe Merseburgu przyznano mu jako lenno Milsko i Łużyce. Równocześnie włączał się również w konflikty dynastyczne w krajach ościennych, które pozwalały mu na jeszcze większe rozszerzanie swoich wpływów. Tak było m.in. w przypadku Czech, gdzie w 1003 r. poparł jednego z pretendentów do tronu i wyruszył do Pragi z wyprawą wojenną. Najpierw obsadził na nim księcia Bolesława III Rudego, jednak, gdy okazało się, że rządy czeskiego władcy, zamiast ustabilizować sytuację na ziemiach czeskich, tylko ją zaogniają, zainterweniował po raz drugi. Uwięził księcia i kazał go oślepić, a sam przejął władzę w Czechach. Pragę musiał opuścić w 1004 r. na skutek interwencji wojsk cesarskich, jednakże utrzymał na dłużej władzę na Morawach.

Po interwencji w Czechach władca niemiecki najechał też państwo Chrobrego od zachodu – rozpoczęła się wieloletnia wojna o Milsko i Łużyce, przerywana krótkotrwałymi pokojami i powtarzającymi się najazdami na piastowskie ziemie. Latem 1015 r., po kilku latach względnego spokoju, doszło do kolejnej wyprawy wojennej cesarza, która nie przyniosła jednak żadnych efektów.

Podobnie zakończyła się kampania z 1017 r. Bolesław, aktywnie wspierany przez swego syna Mieszka, zdołał po raz kolejny odrzucić zagrożenie ze strony niemieckiej. W 1018 r. zawarto pokój w Budziszynie, a lakoniczne zapiski Thietmara na ten temat skłaniają do konkluzji, iż nie był on zbytnio korzystny dla cesarza. Przypuszcza się, że na jego mocy Bolesław Chrobry włączył do swojego państwa, już nie jako swoje lenno, Milsko i Łużyce.

Zdobycie Kijowa

Zdobycie Kijowa przez Bolesława Chrobrego, stolicy państwa ruskiego, związane jest z drugą wyprawą kijowską z 1018 r. (o pierwszej z 1013 r. wiemy niezbyt wiele). Jej celem było osadzenie na tamtejszym tronie księcia ruskiego Świętopełka, najstarszego syna Włodzimierza I Wielkiego, a zarazem zięcia polskiego władcy. Jej przeprowadzenie było możliwe dzięki układowi budziszyńskiemu i ustabilizowaniu sytuacji na zachodniej granicy państwa piastowskiego. Książe piastowski otrzymał wsparcie wojskowe ze strony niemieckiej. Jego wojskom towarzyszyły też posiłki z Węgier. Sprzyjali mu również Pieczyngowie.

Świętopełk objął tron po śmierci ojca w 1015 r., aczkolwiek szybko go stracił na rzecz jednego ze swoich młodszych braci – Jarosława Mądrego, który przy wsparciu możnowładców ruskich pokonał go w bitwie pod Lubeczem (1016 r.) i zmusił do ucieczki na zachodnie rubieże kraju. To właśnie tam, a dokładniej – w Brześciu, oczekiwał na pomoc teścia i jego stronników. Wojska Bolesława starły się z oddziałami Jarosława w bitwie nad Bugiem, gdzie władca piastowski odniósł zdecydowane zwycięstwo. Niecały miesiąc później przybył do Kijowa, gdzie otwarto przed nim bramy miasta. Przebywając w mieście Chrobry miał słać listy do cesarza niemieckiego i cesarza konstantynopolskiego, gdzie zapewniał ich o swojej przyjaźni. Jednocześnie zachowywał się jak władca tamtych ziem, co dosyć szybko doprowadziło do konfliktu ze Świętopełkiem i opuszczenia Rusi przez Bolesława.

Szczegółów jednak nie znamy, ale wskazywać może na to fakt, że polski władca nie interweniował już więcej za wschodnią granicą (Świętopełk zginął ostatecznie w 1019 r., wcześniej tracąc władze w Kijowie). Efektem wyprawy było pozyskanie przez Bolesława licznych łupów i niewolników. W drodze powrotnej przyłączył do swego państwa Grody Czerwieńskie.

Koronacja w 1025 r.

Wiosną roku 1025 książę Bolesław Chrobry, jako pierwszy polski władca, został koronowany na króla. Fakt ten należy traktować jako jedno z najistotniejszych wydarzeń z czasów dynastii wczesnopiastowskiej, do którego można przyrównać jedynie chrzest Mieszka I w 966 r. Uzyskanie korony było bowiem symbolem niezależności władcy oraz rządzonego przez niego państwa. Czyniło go pomazańcem Bożym.
Zapewne do koronacji mogłoby dojść wcześniej, gdyby nie przedwczesna śmierć przychylnego mu cesarza Ottona III (1002 r.) oraz papieża Sylwestra II (1003 r.). Ich następcy, Henryk II, z którym Chrobry toczył wieloletnie wojny, oraz sprzyjający cesarzowi papież Benedykt VII, skutecznie blokowali tę sprawę. Dopiero po ich śmierci w 1024 r. książę, wykorzystując niepewną jeszcze w tamtym momencie pozycję nowego niemieckiego władcy Konrada II, sięgnął po upragnioną koronę. Cesarski kronikarz Wipon w swojej kronice zapisał: „W tym samym roku, który to wymieniłem już wcześniej [1025 r.], Słowianin Bolesław, książę Polaków, zdobył z krzywdą króla Konrada insygnia królewskie i tytuł królewski (…)”.

O samej koronacji wiemy jednak tylko tyle, że się odbyła. Historycy są raczej zgodni, iż doszło do niej w Gnieźnie, w ówczesnej stolicy kraju, a zarazem w siedzibie arcybiskupstwa. Jako miejsce samej ceremonii wskazywana jest zaś archikatedra gnieźnieńska. Nie ma pewności co do dokładnej daty tego wydarzenia, choć badacze wskazują zazwyczaj na dzień 18 kwietnia 1025 r.

Dlaczego? Zwyczajowo odbywały się one w Wielkanoc, a wówczas święto to wypadło właśnie w ten dzień. Sam Chrobry odszedł z tego świata ledwie dwa miesiące później, jako władca spełniony, zapisując się złotymi zgłoskami w ponadtysiącletniej historii naszego kraju.